Nauka

Izvor: Wikipedia Rojalista
Izmjena od 17:30, 21 septembar 2018 korisnika Rojalist (Diskusija | doprinosi)

(razl) ←Starije izmjene | Trenutna verzija (razl) | Novija izmjena → (razl)
Idi na: navigacija, traži
Science.png

Nauka (grč. episteme - razumijevanje, spoznanje, studija; lat. scientia; eng. science) jest organizovani sistem sveukupnog ljudskog znanja stečen opažanjem procesa ili pojava u prirodi koje su analizirane racionalnim, naučno prihvatljivim metodama. Najranijom naučnom spoznajom smatra se saznanje o ekliptici u predantičkim kulturama, do kojeg se došlo posmatranjem pomračenja Mjeseca i drugih astronomskih pojava.

Osnovi nauke

Nauka je zbir objektivnih i argumentovanih saznanja o zakonitostima, činjenicama, pojavama i uzrocima. Ta su saznanja stečena i provjerena naučnim istraživanjem tj. egzaktnim promatranjem, eksperimentalno te uz primjenu logičkog razmišljanja i zaključivanja. Naučne teorije, naučne hipoteze (nije isto što i matematske hipoteze), te naučni modeli su korisne ali ne i dovoljne metode i pristupi u nauci. S druge strane, podaci (eng. data) su neophodni kod bilo kog naučnog zaključivanja. Zaključivanje može biti i posredno, ali isključivo kao dopunska naučna metoda tj. nikad samostalna. U protivnom govorimo o spekulaciji. Naučne trvrdnje (postavljene od strane naučnika) koje nisu dokazane niti spekulativne čine pseudonauku. Egzaktna otkrića poput izvoda matematskih odnosno fizikalnih jednačina ili odnosa ne zahtijevaju naknadno dokazivanje ili potvrdu, kao ni naučnu/stručnu recenziju.

Glavne podjele nauke

NaukaPodjela.jpg

Kad se naučnim metodama izučavaju temeljni principi na kojima se zasniva neka zasebna prirodna pojava, takav se pristup naziva fundamentalna nauka ili samo nauka. Primjena nauke u tehnološke svrhe naziva se inženjerstvo.

Kad se naučnim metodama izučavaju neke društvene kategorije ili pojave, takav se pristup naziva društvenom naukom, a pri tom se pod naukom misli na upotrebu naučnih metoda u najširem tj. neegzaktnom smislu. Sve društvene nauke su pseudonauke u smislu (nepostojanja) stepena egzaktnosti.

Glavne nauke odnosno naučne discipline (koje imaju najviši stepen egzaktnosti), su:

  • Biologija
  • Fizika
  • Geologija
  • Hemija.

Naučni rezultati

Rezultat naučnog pristupa, do kog se obično dolazi nakon postavljanja polazne naučne hipoteze, može po rangu važnosti biti:

  • fundamentalno naučno otkriće (za koje se obično dodjeljuju najviše nagrade, uključujući geopolitičke kao Nobelova namijenjena Protestantima i njima odanima)
  • naučna teorija (nije isto što i teorija)
  • naučna verifikacija (neke naučne teorije ili više njih; pri tom verifikacija može biti pozitivna ili negativna i oboje je jednako korisno)
  • praktično naučno ili tehničko otkriće (koje se obično može zaštititi nacionalnim ili internacionalnim patentom/ima)
  • naučna analiza (koja se obično bavi uskom oblašću i konkretnim problemom, a obično se objavljuju u naučnom časopisu s međunarodnom recenzijom)
  • naučna studija (koja je obično generalnog karaktera i za uski krug korisnika, kao što su vladina ministarstva, oružane snage, itd.)
  • primjenjena analiza (tipa "naučnih anketa" i sl.)

Alati u nauci

Matematika i statistika same po sebi nisu nauke jer izučavaju koncepte, a statistika još i vjerovatnoću. I premda rezultate postiže egzaktno i logično, matematika se ne bavi primarno i prirodnim ili društvenim fenomenima. Kad se matematske metode koriste u praktične svrhe, takav pristup se naziva praktična ili primjenjena matematika.

Kao potpuno zavisni od ulaznih parametara, matematski i dr. modeli ne smatraju se naučnim rezultatom već isključivo alatom. Zloupotrebe nauke u političke svrhe često se zasnivaju na poturanju modelâ javnosti kao da je riječ o naučnim dokazima, kao npr. u aferi tzv. Globalnog zatopljenja.

Naučna paradigma

Temeljna logička postavka na kojoj se zasniva neka naučna disciplina u nekoj istorijskoj epohi naziva se naučna paradigma. Promjenom takve paradigme, do čega istorijski posmatrano dolazi ponajprije zahvaljujući naporu naučnika-pojedinca, mijenja se i cjelokupni pristup nekoj naučnoj disciplini. Iz tog razloga se kaže i da "nauka nije demokratija" tj. većinsko mišljenje o nekoj paradigmi do sad se nikad nije ispostavilo kao konačno, pa su besmisleni koncepti tipa "naučnog konsenzusa".

Granične oblasti nauke u kojima dolazi do značajnog ukrštanja disciplina nazivaju se po disciplinama o kojima je riječ, npr. matematska fizika, biohemija, geofizika, itd.

Vezano