Nauka

Izvor: Wikipedia Rojalista
Idi na: navigacija, traži
Science.png

Nauka (grč. episteme - razumijevanje, spoznanje, studija; lat. scientia; eng. science) jest organizovani sistem sveukupnog ljudskog znanja stečen opažanjem procesa ili pojava u prirodi koje su analizirane racionalnim, naučno prihvatljivim metodama. Najranijom naučnom spoznajom smatra se saznanje o ekliptici u predantičkim kulturama, do kojeg se došlo posmatranjem pomračenja Mjeseca i drugih astronomskih pojava.

Osnovi nauke

Nauka je zbir objektivnih i argumentovanih saznanja o zakonitostima, činjenicama, pojavama i uzrocima. Ta su saznanja stečena i provjerena naučnim istraživanjem tj. egzaktnim promatranjem, eksperimentalno te uz primjenu logičkog razmišljanja i zaključivanja. Naučne teorije, naučne hipoteze (nije isto što i matematske hipoteze), te naučni modeli su korisne ali ne i dovoljne metode i pristupi u nauci. S druge strane, podaci (eng. data) su neophodni kod bilo kog naučnog zaključivanja. Zaključivanje može biti i posredno, ali isključivo kao dopunska naučna metoda tj. nikad samostalna. U protivnom govorimo o spekulaciji.

Glavne podjele nauke

NaukaPodjela.jpg

Kad se naučnim metodama izučavaju temeljni principi na kojima se zasniva neka zasebena prirodna pojava, takav se pristup naziva fundamentalna nauka ili samo nauka. Primjena nauke u tehnološke svrhe naziva se inženjerstvo.

Kad se naučnim metodama izučavaju neke društvene kategorije ili pojave, takav se pristup naziva društvenom naukom, a pri tom se pod naukom misli na upotrebu naučnih metoda u najširem tj. neegzaktnom smislu.

Glavne naučne discipline su:

  • Biologija
  • Geologija
  • Hemija
  • Fizika.

Naučni rezultati

Rezultat naučnog pristupa, do kog se obično dolazi nakon postavljanja polazne naučne hipoteze, može po rangu važnosti biti:

  • fundamentalno naučno otkriće (za koje se obično dodjeljuju najviše nagrade, npr. bosanskom nobelovcu Vladimiru Prelogu)
  • naučna teorija (nije isto što i teorija)
  • naučna verifikacija (neke naučne teorije ili više njih; pri tom verifikacija može biti pozitivna ili negativna i oboje je jednako korisno)
  • praktično naučno ili tehničko otkriće (koje se obično može zaštititi nacionalnim ili internacionalnim patentom/ima)
  • naučna analiza (koja se obično bavi uskom oblašću i konkretnim problemom, a obično se objavljuju u naučnom časopisu s međunarodnom recenzijom)
  • naučna studija (koja je obično generalnog karaktera i za uski krug korisnika, kao što su vladina ministarstva, oružane snage, itd.)
  • primjenjena analiza (tipa "naučnih anketa" i sl.)

Alati u nauci

Matematika i statistika same po sebi nisu nauke jer izučavaju koncepte, a statistika još i vjerovatnoću. I premda rezultate postiže egzaktno i logično, matematika se ne bavi primarno i prirodnim ili društvenim fenomenima. Kad se matematske metode koriste u praktične svrhe, takav pristup se naziva praktična ili primjenjena matematika.

Kao potpuno zavisni od ulaznih parametara, matematski i dr. modeli ne smatraju se naučnim rezultatom već isključivo alatom. Zloupotrebe nauke u političke svrhe često se zasnivaju na poturanju modelâ javnosti kao da je riječ o naučnim dokazima, kao npr. u aferi tzv. Globalnog zatopljenja.

Naučna paradigma

Temeljna logička postavka na kojoj se zasniva neka naučna disciplina u nekoj istorijskoj epohi naziva se naučna paradigma. Promjenom takve paradigme, do čega istorijski posmatrano dolazi ponajprije zahvaljujući naporu naučnika-pojedinca, mijenja se i cjelokupni pristup nekoj naučnoj disciplini. Iz tog razloga se kaže i da "nauka nije demokratija" tj. većinsko mišljenje o nekoj paradigmi do sad se nikad nije ispostavilo kao konačno, pa su besmisleni koncepti tipa "naučnog konsenzusa".

Granične oblasti nauke u kojima dolazi do značajnog ukrštanja disciplina nazivaju se po disciplinama o kojima je riječ, npr. matematska fizika, biohemija, geofizika, itd.

Vezano