Elizabeta Bosanska

Izvor: Wikipedia Rojalista
Idi na: navigacija, traži
Elizabeta Bos Infobox1 0.jpg

Elizabeta Kotromanić (Bobovac ili Srebrenik 1340 - Novigrad (Zadar) 16.1.1387) je bila kćerka bosanskog bana, te brakom ugarsko-hrvatska i poljska kraljica. Bila je jedina kćerka iz braka banice Elizabete Pjast Poljske i bana Stjepana II Kotromanića koja je doživjela punoljetnost. Dana 20.6.1353 udaje se za hrvatsko-ugarskog kralja Ludovika I Anžuvinca, čime postaje hrvatsko-ugarska kraljica. A budući da je poljski kralj Casimir III odredio Ludovika za nasljednika poljskog prijestolja, postala je i poljskom kraljicom.

Ludovik I Anžuvinac i Elizabeta Bosanska imali su četiri kćeri, od kojih su dvije preživjele: Marija i Jadviga. Elizabeta je bila prva rodica Kralja Tvrtka I od Bosne s kojim je tokom vladavine blisko sarađivala.

Marija, nasljednica ugarskog te tako i hrvatskog prijestolja, udala se za Sigismunda Luksemburškog, dok je Jadviga kao nasljedna kraljica suvereno vladala Poljskom, udavši se za litvanijskog kneza Jagela koji će tim brakom preuzeti većinu njenih ovlasti te tako postati poljski kralj Vladislav II. Nakon smrti njenog muža kralja Ludovika, Elizabeta Bosanska postaje kraljica-udovica i vlada Ugarskom (i njenom teritorijom Hrvatskom) te Poljskom kao regent od 1382 u ime svojih kćeri sve do svoje smrti 1387 godine usljed pobune odmetnutih hrvatskih veleposjednika. Svim ugarskim posjedima je de facto upravljala Elizabeta, međutim u Poljskoj su tamošnje velmože prekinuli njeno regentstvo. U Hrvatskoj tj. Ugarskoj pomagao joj je palatin Miklós Garai.

Porijeklo i mladost

Elizabeta je rođena krajem 1339 ili početkom 1340. Bila je kćerka bosanskog bana Stjepana II Kotromanića i poljske princeze Elizabete Pjast. Elizabeta Bosanska je bila jedino legitimno dijete svojih roditelja, dok je celjska grofica Katarina bila Elizabetina polusestra. Pored Katarine, Elizabeta je imala još jednu moguću polusestru i dva brata: Mariju, Vuka te jednog brata nepoznatog imena.

Elizabeti je u djetinjstvu, ljeta 1345, umrla majka Elizabeta. Stjepan II odbija ponudu srpskog cara Dušana koji je želio svog sina oženiti Elizabetom koja bi Srbiji tako u miraz donijela bosansku teritoriju oko Huma.

Poslana je na ugarski dvor kod kraljice Elizabete Pjast (1305–1380), majke ugarskog kralja, a nakon smrti kraljeve prve supruge Margarete Luksemburške, kraljica majka i Stjepan II dogovaraju brak između Ludovika I i Elizabete.

Ugarska i poljska kraljica

Kraljica Elizabeta na replici škrinje sv. Simeuna, čije je stvaranje naručila.

Brak je sklopljen 20.6.1353, što se za Stjepana ispostavilo kao koristan politički potez koji mu je povećao ugled među evropskim vladarima. Nakon sklapanja braka međutim, otkriveno je da su kralj i kraljica rođaci u četvrtom koljenu preko izvjesnog poljskog vojvode, usljed čega je u skladu sa tadašnjim zakonima i običajima postalo neophodno zatražiti papino odobrenje za brak. Papa je izdao nalog za odobrenje braka i time priznao njegovu valjanost, iako se to protivilo crkvenom zakonu ali je bilo u interesu Crkve.

Ludovik i Elizabeta nisu imali djece prvih sedamnaest godina svoga braka, te se vjerovalo da je Elizabeta neplodna. Međutim Elizabeta je 1370-ih rodila tri kćerke zaredom, od kojih je najstarija, Katarina (rođena 1370) i umrla sa osam godina. Dvije mlađe kćerke koje su nadživjele roditelje bile su Marija (rođena 1371) i Jadviga (rođena 1373), ali treba spomenuti još i kćerku po imenu Marija koja joj je bila prvorođena (1365) i koja je umrla sljedeće godine. Elizabeta i njene kćeri su predstavljene na škrinji sv. Simeona, izradu koje je naručila i finansirala sama Elizabeta. Kako nije uspjela mužu roditi muškog nasljednika, Ludovik se morao potruditi da nasljeđivanje njegovih kruna osigura svojim kćerima.

Škrinja Sv. Simeuna

Kovčeg s tijelom Sv. Simeuna, koji je od 1/4 t srebra iskopanog u rudnicima Srebrenice od svog miraza dala izraditi Elizabeta, smatra se najvrjednijom srebrenom umjetninom na svijetu i rad je milanskog zlatara Majstora Francisa iz 1380. Kovčeg je izrađen od cedera a drvo je u cijelosti obloženo pozlaćenim srebrnim pločama, te sadrži sljedeći tekst: U ovom kovčegu koji je, ispunivši svoje obećanje, darovala moćna, preslavna i uzvišena vladarica Ugarske Elizabeta Mlađa, počiva u miru Pravednik Simeun koji je na svojim rukama držao Isusa kog je rodila Djevica.

Regent Ugarske

Otmica kraljice Marije i kraljice majke Elizabete.

Nakon Ludovikove smrti 1382, Marija postaje kraljicom Ugarske. Elizabeta je bila regent od trenutka ustoličenja njene 10-godišnje kćerke pa sve do trenutka njene udaje.[1] Kad su Poljaci izrazili želju da prekinu personalnu uniju s Ugarima, Elizabeta je za poljskog monarha predložila svoju kćerku Jadvigu. Jadviga je bila izabrana, ali je majka zadržavala na svom dvoru dvije godine prije nego je bila primorana konačno je poslati u Poljsku. Uspješno je ispregovarala Jadvigin brak, pristavši da zakonski usvoji njenog muža kako bi i u slučaju Jadvigine smrti on imao nasljedno pravo na poljsko prijestolje.

Elizabetina starija kćerka se trebala udati za Sigismunda Luksemburškog. Elizabeta je znala da bi je Marijin brak sa Sigismundom koštao moći, pa je 1384 pokušala prekinuti njihove zaruke i kćer zaručiti za mlađeg sina francuskog kralja Karla V, koji je prethodno bio zaručen za njenu najstariju kćerku Katarinu. Njene planove je osujetio sam Sigismund, koji je 1385 došao u Ugarsku i oženio Mariju.

Elizabeta i Marija u zatvoreništvu.

Nakon Sigismundovog odlaska iz Ugarske, Elizabetina kćerka Marija je 1386 zbačena s prijestolja u korist napuljskog kralja Karla III. Elizabeta i Marija bile su prisiljene prisustvovati njegovoj krunidbi.[1] Međutim, Elizabeta je optužena da je sedam sedmica nakon toga naručila ubistvo kralja Karla.[1]

Iste godine, Elizabeta je s kćerkom odlučila krenuti u Hrvatsku, gdje su bile otete od strane plemića koji su željeli osvetiti kralja Karla. Dvije kraljice su potom odvedene u Novigrad kraj Zadra. Elizabeta je uspjela prokrijumčariti planove za oslobađanje nje i kćerke joj, ali su u tome otkriveni i Elizabeta je 16.1.1387, na zahtjev Karlove udovice Margarete Dračke, zadavljena pred svojom kćerkom. Bila je sahranjena u tajnosti, a na treću godišnjicu smrti njeno tijelo je prevezeno u Székesfehérvár u Mađarskoj.

Nijedna od Elizabetinih kćeri nije iza sebe ostavila djecu, pa je njena dinastija izumrla smrću mlađe kćerke Jadvige. Nakon Elizabete, nijedna žena nije bila de facto vladar Ugarske sve do Marije Terezije.



Genealogija

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
16. Radivoj, otac Mateja Ninoslava
 
 
 
 
 
 
 
8. Prijezda I, ban Bosne
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
4. Stjepan I, ban Bosne
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
9. Banica Elizabeta
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
2. Stjepan II, ban Bosne
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
20. Stefan Uroš I, kralj Srbije
 
 
 
 
 
 
 
10. Stefan Dragutin, kralj Srbije
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
21. Jelena Anžujska
 
 
 
 
 
 
 
5. Elizabeta Nemanjić
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
22. Sztefan V, kralj Ugarske
 
 
 
 
 
 
 
11. Katarina od Ugarske
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
23. Elizabeta Kumanka
 
 
 
 
 
 
 
1. Elizabeta Kotromanić
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
24. Kazimir I, vojvoda Kujavske
 
 
 
 
 
 
 
12. Ziemomysl, knez Inowrocława
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
25. Konstancija Pjast
 
 
 
 
 
 
 
6. Kazimir II, vojvoda Kujavske
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
26. Sambor II, vojvoda Pomorja
 
 
 
 
 
 
 
13. Saloma od Pomorja
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
27. Matilda Meklenburška
 
 
 
 
 
 
 
3. Elizabeta Pjast
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Reference

  1. 1,0 1,1 1,2 John Carmi Parsons, Medieval Queenship, Palgrave Macmillan, 1997. godine